HCM — Kardiomiopatia Przerostowa u kotów

Kardiomiopatia przerostowa (ang. Hypertrophic Cardiomyopathy) to najczęstsza choroba serca u kotów. Polega na patologicznym pogrubieniu ściany lewej komory serca, co stopniowo upośledza jego zdolność do pompowania krwi. W zaawansowanym stadium prowadzi do zastoinowej niewydolności serca, groźnych zakrzepów, arytmii, a nierzadko do nagłego zgonu — nawet u pozornie zdrowego, aktywnego kota.

Szczególnie narażone rasy to Maine Coon, Ragdoll, British Shorthair i koty perskie. U Maine Coonów i Ragdollów zidentyfikowano konkretne mutacje genu MYBPC3, które można wykryć testem DNA. Jest jednak ważne zastrzeżenie: negatywny wynik testu genetycznego nie wyklucza HCM — choroba może pojawić się z powodu innych, niezbadanych wariantów. Dlatego jedyną wiarygodną metodą regularnej kontroli pozostaje echokardiografia, czyli ultrasonograficzne badanie serca.

Od rzetelnego hodowcy powinniśmy oczekiwać zaświadczeń o echokardiografii obojga rodziców, wykonanej nie wcześniej niż rok przed kojarzeniem. Badanie powinno być przeprowadzone przez kardiologa weterynaryjnego, a nie tylko przez lekarza pierwszego kontaktu.

PKD — Wielotorbielowatość Nerek u kotów perskich

Wielotorbielowatość nerek (ang. Polycystic Kidney Disease) to schorzenie genetyczne, w którym na nerkach stopniowo tworzą się cysty. Z biegiem lat zajmują one coraz więcej zdrowej tkanki nerkowej, prowadząc do jej postępującej niewydolności. Choroba jest autosomalna dominująca, co oznacza, że wystarczy jeden zmutowany allel od jednego z rodziców, żeby przekazać ją potomstwu.

PKD dotyczy przede wszystkim kotów perskich i ras pokrewnych: egzotycznych krótkowłosych, brytyjskich krótkowłosych i kotów szkockich. Diagnozę można postawić testem DNA lub badaniem ultrasonograficznym nerek (cysty są widoczne na USG już u kociąt w wieku kilku tygodni). Rzetelna hodowla reprodukuje wyłącznie osobniki PKD-negatywne, co z każdym pokoleniem zmniejsza odsetek chorych kotów w rasie.

PRA — Postępujący Zanik Siatkówki u psów

Postępujący zanik siatkówki (ang. Progressive Retinal Atrophy) to zbiorcza nazwa dla grupy chorób genetycznych prowadzących do stopniowej degeneracji fotoreceptorów w oku. Pierwsze objawy to zwykle trudności z widzeniem o zmroku i świcie — pies staje się niezdarny po ciemku, niechętnie wchodzi w nieznane przestrzenie wieczorem. Z czasem ślepota postępuje na widzenie przy normalnym oświetleniu i może skończyć się całkowitą utratą wzroku.

Rasy szczególnie dotknięte PRA to labrador retriever, golden retriever, irish setter, syberian husky i pudel. Dostępne są testy DNA, lecz istnieje kilka różnych wariantów genetycznych odpowiedzialnych za PRA — a nie każdy panel diagnostyczny obejmuje je wszystkie. Kupując szczeniaka, warto zapytać hodowcę, który konkretnie wariant genu był testowany i czy panel jest aktualny zgodnie z wiedzą genetyczną dla danej rasy.

HD — Dysplazja Stawów Biodrowych u psów

Dysplazja stawów biodrowych (ang. Hip Dysplasia) to nieprawidłowe ukształtowanie panewki biodrowej lub głowy kości udowej, przez co staw nie przylega do siebie prawidłowo. Wynikające z tego mikrourazy prowadzą do bólu, kulawizny, a w dłuższej perspektywie do artretyzmue i poważnego ograniczenia ruchomości. Szczeniak może urodzić się ze zdrowymi stawami i rozwinąć dysplazję w trakcie wzrostu pod wpływem czynników środowiskowych — ale podłoże genetyczne istotnie zwiększa ryzyko.

Diagnoza stawiana jest na podstawie zdjęcia rentgenowskiego bioder, które można wykonać po ukończeniu przez psa 12. miesiąca życia (niektóre rasy badane są po 18. miesiącu). Wynik oceniany jest według skali FCI:

Rzetelna hodowla kojarzy wyłącznie psy z oceną A lub B. Hodowca powinien okazać certyfikaty RTG obojga rodziców wystawione przez uprawnionego lekarza weterynaryjnego.

ED — Dysplazja Łokcia u psów

Dysplazja łokcia (ang. Elbow Dysplasia) to analogiczne schorzenie, tyle że dotyczące stawów łokciowych. Obejmuje kilka różnych wad anatomicznych: fragmentację wyrostka dziobiastego, osteochondrozę, niezrośnięty wyrostek łokciowy. Każda z nich prowadzi do bólu i kulawizny przednich kończyn, a nieleczona — do postępującej choroby zwyrodnieniowej.

ED jest szczególnie częsta u ras dużych i ciężkich: labrador retriever, rottweiler, berneński pies pasterski, dog niemiecki. Diagnoza opiera się na badaniu RTG stawów łokciowych, a wynik oceniany jest w skali 0–3:

W rzetelnej hodowli do reprodukcji dopuszcza się wyłącznie psy z oceną 0.

Co tak naprawdę znaczy „czysty wynik"?

Gdy hodowca mówi, że zwierzę ma „czysty wynik" albo po angielsku clear, warto wiedzieć, co dokładnie ma na myśli. W genetyce chorób dziedzicznych rozróżniamy trzy statusy:

Dla chorób o podłożu recesywnym (np. PRA) krzyżowanie dwóch nosicieli jest ryzykowne, ale kojarzenie nosiciela z osobnikiem wolnym od mutacji daje statystycznie 50% nosicieli i 50% osobników wolnych — przy czym żaden potomek nie będzie chory. Taki program hodowlany jest dopuszczany w wielu federacjach jako metoda stopniowego eliminowania mutacji przy jednoczesnym zachowaniu różnorodności genetycznej w rasie.

Jak sprawdzać dokumentację zdrowotną przy zakupie

Papierowe świadectwa zdrowia to standard, ale coraz częściej można trafić na hodowców, którzy zbierają wyniki badań cyfrowo i udostępniają je przyszłym właścicielom jeszcze przed odbiorem zwierzęcia. To znacznie ułatwia weryfikację — nie trzeba polegać wyłącznie na skanie dokumentu przysłanego przez hodowcę, bo dane są dostępne w ustrukturyzowanej, łatwej do odczytania formie.

Coraz więcej rzetelnych hodowców udostępnia kompletną dokumentację zdrowotną zwierzęcia cyfrowo — narzędziem do tego są między innymi cyfrowe profile zdrowia zwierząt, gdzie hodowca może zgromadzić wyniki badań dostępne dla kupującego przed odbiorem.

Niezależnie od formy dokumentacji — papierowej czy cyfrowej — zawsze warto dopytać, kto wystawił zaświadczenie i czy lekarz lub placówka jest wiarygodna. W przypadku badań RTG bioder istotne jest też, czy zdjęcia zostały ocenione przez uprawnionego rzeczoznawcę związkowego, a nie tylko przez lokalną klinikę weterynaryjną.

Pamiętaj: poproszenie hodowcy o dokumenty to nie brak zaufania — to dowód, że zależy ci na przyszłym zdrowiu zwierzęcia i że traktujesz zakup poważnie. Każdy odpowiedzialny hodowca zrozumie taką prośbę i ją doceni.